องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษ เพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน)

“จากใบหม่อนสู่ใบชาและเส้นไหม เส้นทางท่องเที่ยวโดยชุมชนบ้านสันธาตุ”

“จากใบหม่อนสู่ใบชาและเส้นไหม เส้นทางท่องเที่ยวโดยชุมชนบ้านสันธาตุ”

อพท.เชียงราย ขอพาทุกท่านไปท่องเที่ยวสัมผัสวิถีชุมชนแบบอีสานล้านนาในจังหวัดเจียงฮาย ณ บ้านสันธาตุ ตำบลโยนก อำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ชุมชนเล็กๆ ที่เคยเป็นแค่ทางผ่านในเส้นทางท่องเที่ยวเพื่อไปยังอำเภอเชียงแสน แต่แฝงไว้ซึ่งเรื่องราวของวิถีชีวิตการปลูกหม่อนเลี้ยงไหม ภูมิปัญญาจากอีสานที่เชื่อมร้อยกับวัฒนธรรมล้านนา จากใบหม่อนเลี้ยงไหมสู่ชาใบหม่อนเพื่อสุขภาพและเส้นไหม วัตถุดิบสำคัญเพื่อต่อยอดภูมิปัญญาและเส้นทางท่องเที่ยวโดยชุมชนบ้านสันธาตุ”

การท่องเที่ยวที่คุณได้ลงมือทำ ได้เรียนรู้ สืบสานภูมิปัญญา เพื่อสร้างรายได้ให้ชุมชนอย่างยั่งยืน

บ้านสันธาตุ เป็นชุมชนอีสานล้านนา (กลุ่มชาติพันธุ์ ไท – ลาว) ชุมชนเล็กๆ ซึ่งอพยพมาจากจังหวัดมหาสารคามพร้อมกับภูมิปัญญาด้านการทอผ้าของชุมชนอีสาน มาตั้งถิ่นฐานที่ตำบลโยนก อำเภอเชียงแสน และยังคงวิถีชีวิตการทอผ้าดั้งเดิมไว้ ตั้งแต่การปลูกหม่อนเลี้ยงไหม การสาวไหม การมัดหมี่ การย้อมเส้นไหม การทอผ้าไหม ทำให้ผลิตภัณฑ์ผ้าไหมของบ้านสันธาตุ
ได้รับเครื่องหมายรับรองมาตรฐานผลิตภัณฑ์ผ้าไหมไทยชนิด Thai silk โดยตรานกยูงสีน้ำเงินและสีเงิน

การทอผ้าของชุมชนสันธาตุ ได้รับการพัฒนาอาชีพและส่งเสริมรายได้ให้แก่เกษตรกรผู้ปลูกหม่อนเลี้ยงไหม ตลอดจนเป็นการส่งเสริมให้เป็นพื้นที่ท่องเที่ยวเชิงเกษตรจากกรมหม่อนไหม  
โดยได้รับการส่งเสริมให้ได้เลี้ยงไหมไทยและไหมไทยลูกผสม การผลิตเส้นไหมที่มีคุณภาพทั้งในระดับครัวเรือนและระดับอุตสาหกรรมระดับย่อยในชุมชน การแปรรูปผลิตภัณฑ์หม่อนและไหมไทย ส่งเสริมระบบการตลาดไหมไทย และเน้นการผลิตไหมแบบครบวงจร สำหรับลวดลายการทอผ้าเป็นลวดลายแบบโบราณที่สืบทอดกันมาตั้งแต่สมัยปู่ย่าตายายที่มีการถ่ายทอดความรู้ต่อๆ
กันมา เช่น ลายบักจับ ต่อมามีพัฒนาคิดค้นลายผ้าขึ้นมาใหม่ อาทิเช่น ลายด้วยใจรัก 1 ลายด้วยใจรัก 2 ลายเดือนล้อมดาว ลายสันธาตุ ภายใต้กลุ่ม“วิสาหกิจชุมชนปลูกหม่อนเลี้ยงไหมครบวงจรบ้านสันธาตุ” เพื่อถ่ายทอดความรู้การปลูกหม่อนเลี้ยงไหม นอกจากนี้กลุ่มยังได้ผลิตรังไหมจำหน่ายให้บริษัท จุลไหมไทย จำกัด
และได้รับการคัดเลือกให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวชุมชนเชิงสร้างสรรค์ของกรมพัฒนาชุมชน 

ปัจจุบันบ้านสันธาตุมีการขับเคลื่อนการท่องเที่ยวโดยชุมชนเพื่อเพิ่มรายได้และยกระดับคุณภาพชีวิตแก่สมาชิกชุมชน พร้อมถ่ายทอดองค์ความรู้ให้กับนักท่องเที่ยวที่มีความสนใจในเรื่องการท่องเที่ยวเชิงเกษตร ตั้งแต่การปลูกและเก็บใบหม่อน การเลี้ยงไหม สาวไหม และทอผ้าไหม และยังมีกิจกรรมให้นักท่องเที่ยวได้มีส่วนร่วมกับชุมชน 

One Day Experience: นั่งรถท้องถิ่น ลุยสวนเก็บใบหม่อน ลงมือคั่วชากลิ่นหอมละมุนที่เราสร้างเอง

เมื่อนักท่องเที่ยวเดินทางมาถึงจุดบริการนักท่องเที่ยวของกลุ่มปลูกหม่อนเลี้ยงไหมครบวงจรบ้านสันธาตุ แม่ทองพันธ์ ประธานกลุ่มฯ และสมาชิกจะคอยต้อนรับ
พร้อมเล่าเรื่องราวของชุมชน และวิถีชีวิตในการปลูกหม่อนเลี้ยงไหม ตลอดจนกิจกรรมการท่องเที่ยวของชุมชนก่อนเดินทางไปท่องเที่ยวภายในชุมชนด้วยพาหนะท้องถิ่นชุมชน 

จุดแรก: เมล็ดพันธุ์ภูมิปัญญา งอกงามจากรั้วโรงเรียนสู่ชุมชน @โรงเรียนบ้านสันธาตุ (ฐานทายาทหม่อนไหม) 
เยี่ยมชมแปลงหม่อนที่เด็กๆ นักเรียนในโรงเรียนบ้านสันธาตุได้ปลูกขึ้น ภายใต้โครงการที่โรงเรียนบ้านสันธาตุร่วมมือกับชุมชนบ้านสันธาตุ ในการอนุรักษ์ สืบสาน ต่อยอด ภูมิปัญญาท้องถิ่น
จากรุ่นสู่รุ่น ในการทอผ้า การสาวไหมให้คงอยู่สืบไป นอกจากนี้นักเรียนยังนำผลหม่อนสดมาแปรรูปเป็นน้ำลูกหม่อน แยมหม่อน และขายหม่อนผลสด เป็นการสร้างอาชีพและรายได้เสริม
ระหว่างเรียน และนักท่องเที่ยวสามารถเก็บหม่อนผลสด มาทำน้ำหม่อน แยมหม่อน กินหม่อนผลสด ได้อีกด้วย ในปี 2567 ทายาทหม่อนไหมได้รับรางวัลชนะเลิศ เส้นไหมลืบสาวมือ
ระดับประถม การแข่งขันสาวไหมและประกวดเส้นไหมไทยพื้นบ้าน ระดับเขตอีกด้วย

จากนั้นเดินทางไปยังแปลงหม่อนที่ชุมชนปลูกไว้ ระหว่างสองข้างทางเต็มไปด้วยสีเขียวของใบหม่อน
ที่ชุมชนดูแลรักษาเป็นอย่างดี เมื่อเดินทางถึงแปลงหม่อน แม่ๆ จะบอกเคล็ดลับก่อนเก็บใบหม่อน จากนั้นลงมือเก็บใบหม่อนด้วยตัวเอง ทุกใบที่เลือกอย่างตั้งใจคือจุดเริ่มต้นของรสชาติในถ้วยชา โดยนักท่องเที่ยวจะได้เรียนรู้เทคนิคการเก็บใบหม่อนที่เหมาะสำหรับการทำชาเพื่อสุขภาพและเพื่อชาที่หอมละมุนยิ่งขึ้น จะต้องเก็บใบหม่อนนับจากยอดใบที่ 3 และ 4 เท่านั้น  ไม่อ่อนหรือแก่เกินไป สดพอดี หอมพอดี ใบหม่อนที่มีคุณภาพจะทำให้ได้ชาที่รสชาติและกลิ่นที่หอมละมุน ช่วงการเก็บใบชาที่ดีที่สุดจะอยู่ระหว่างเดือนพฤษภาคม - ตุลาคม  

นอกจากจะได้ความรู้จากการเก็บใบหม่อนด้วยตัวเองแล้ว ที่นี่ยังเป็นมุมถ่ายรูปสุดปังกลางสวนสีเขียวสด ยืนตรงไหนก็ได้ฟีลธรรมชาติแบบอบอุ่นละมุน
ได้ทั้งความรู้ ได้ทั้งรูปสวย ๆ ครบจบที่เดียวที่บ้านสันธาตุ

เมื่อเก็บใบหม่อนเรียบร้อยแล้ว กิจกรรมถัดไปคือ “การทำชาใบหม่อน” ซึ่งนักท่องเที่ยวจะได้ลงมือทำด้วยตนเองในทุกขั้นตอนตั้งแต่คัดเลือกใบหม่อนคุณภาพ ทำความสะอาดอย่างพิถีพิถัน หั่น คั่ว ตาก จนกลายเป็นชาใบหม่อนหอมกรุ่นจากฝีมือตัวเองและปิดท้ายด้วยการชิมรสชาติหอมละมุน อ่อนนุ่ม กลมกล่อม พร้อมบรรจุกลับบ้านเป็นของฝากเพื่อสุขภาพที่ไม่ได้มีเพียงรสชา  แต่เต็มไปด้วยความภูมิใจและความทรงจำของวันนั้น

จากรังไหมเล็ก ๆ สู่เส้นไหมงดงาม ทุกขั้นตอนคือบทเรียนแห่งภูมิปัญญาที่มีชีวิต นอกจากนี้นักท่องเที่ยว  ยังสามารถเรียนรู้กระบวนการเลี้ยงไหมใน “โรงเรือนอัจฉริยะ”
สัมผัสนวัตกรรมที่ผสานภูมิปัญญาท้องถิ่นเข้ากับเทคโนโลยีสมัยใหม่อย่างลงตัว พร้อมเรียนรู้ขั้นตอนการสาวไหม และการทอผ้าไหมจากแม่ ๆ ในชุมชนที่ถ่ายทอดองค์ความรู้ด้วยความตั้งใจ
และเปิดโอกาสให้นักท่องเที่ยวได้ลงมือทำด้วยตนเอง

ข้อควรปฏิบัติในการเยี่ยมชม “โรงเรือนอัจฉริยะ” คือ ห้ามฉีดน้ำหอม หรือผลิตภัณฑ์ที่มีกลิ่นฉุน ก่อนเข้าพื้นที่เนื่องจากกลิ่นอาจส่งผลกระทบต่อการเจริญเติบโตของตัวไหม และทำให้ตัวไหมตายได้

จากนั้น เยี่ยมชมศูนย์จำหน่ายผลิตภัณฑ์ชุมชน แวะสักการะวัดสันธาตุ ไหว้พระ ชมภาพเขียนอันทรงคุณค่าจากศิลปินเชียงรายเยี่ยมชมสวนสัตว์กระด้าง รดน้ำมนต์อัจฉริยะเพื่อความเป็นสิริมงคล และปิดท้ายด้วยการชมทิวทัศน์อันงดงามริมแม่น้ำกก

รับรองว่า การเดินทางในครั้งนี้ บ้านสันธาตุจะเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สร้างความประทับใจและอบอุ่นใจให้แก่นักท่องเที่ยวที่ได้มาเยือนอย่างแน่นอน 

ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มชุมชนมีให้เลือกหลากหลาย ทั้งผ้าไหม ผ้าพันคอ ผ้าคลุมไหล่ ชาใบหม่อน สบู่โปรตีนรังไหม พวงกุญแจ และกระเป๋าบะจ่าง
ทุกชิ้นสะท้อนเรื่องราวของวิถีชุมชน ที่ถักทอจากภูมิปัญญา ความตั้งใจและหัวใจของคนบ้านสันธาตุ

รายละเอียดข้อมูลติดต่อ
วิสาหกิจชุมชนปลูกหม่อนเลี้ยงไหมครบวงจรบ้านสันธาตุ
ตำบลโยนก อำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย
ผู้ประสาน  นางวันทิวาห์  พูลทวี
โทรศัพท์  08 4367 6354
Facebook : ปลูกหม่อนเลี้ยงไหม ครบวงจรบ้านสันธาตุ 
https://www.facebook.com/pluk.hmxn.leiyng.him.khrb.wngcr.ban.san.thatu/