องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษ เพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน)

ทริปวิถีอาข่า สไตล์ Low Carbon ได้ทั้งความสุขและความยั่งยืน

แอ่วเหนือให้โลกยิ้ม…ที่บ้านผาหมี เชียงราย

ทริปวิถีอาข่า สไตล์ Low Carbon ได้ทั้งความสุขและความยั่งยืน

หากคุณกำลังมองหาทริปพักใจแบบใกล้ชิดธรรมชาติ พร้อมเรียนรู้วัฒนธรรมท้องถิ่นอย่างลึกซึ้ง “บ้านผาหมี” ชุมชนชาติพันธุ์อาข่าบนดอยผาหมี อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย คือจุดหมายที่ตอบโจทย์การท่องเที่ยวสไตล์ Low Carbon อย่างแท้จริง

หมู่บ้านเล็ก ๆ ของชาวอาข่า บรรยากาศโอบล้อมด้วยผืนป่าเขียวขจี อากาศเย็นสบายตลอดปี และอุดมไปด้วยผลไม้เมืองหนาวอย่างกาแฟ ลิ้นจี่ แมคคาเดเมีย และส้มสายน้ำผึ้ง พร้อมด้วยกิจกรรมท่องเที่ยวที่ถูกออกแบบให้สอดคล้องกับวิถีวัฒนธรรม การปกป้องและดูแลผืนป่า การลดการใช้พลังงานและลดของเสียจากการท่องเที่ยว ช่วยเพิ่มคุณค่าและมูลค่าให้กับชุมชนแห่งนี้

เที่ยวอย่างใส่ใจสิ่งแวดล้อม เห็นผลเป็นรูปธรรม
ตั้งแต่ปี 2568 สำนักงานพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนเชียงราย (อพท.เชียงราย) และสำนักท่องเที่ยวโดยชุมชน องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) หรือ อพท. ร่วมกันเก็บข้อมูลเส้นทางท่องเที่ยว 1 วัน (One day trip) ของวิสาหกิจชุมชนกลุ่มท่องเที่ยวดอยผาหมี ผ่านระบบ Smart CBT เพื่อประเมินการปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากกิจกรรมการท่องเที่ยวที่ชุมชนกำหนดไว้
ผลการคำนวณพบว่า
•    ปี 2567 ปล่อยคาร์บอนรวม 38.63 KgCO2eq
•    ปี 2568 ลดลงเหลือ 19.98 KgCO2eq

การลดลงของการปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจก ทำได้ไม่ยาก ที่นี่ใช้การออกแบบบริการท่องเที่ยวให้กิจกรรมการท่องเที่ยวอยู่ในสถานที่เดียวกัน จัดสัดส่วนอาหารอย่างเหมาะสม ลดการใช้ยานพาหนะที่ต้องพานักท่องเที่ยวไปยังจุดต่างๆ ของชุมชน อีกทั้งยังช่วยลดอุบัติเหตุการเดินทางภายในชุมชนอีกด้วยเพราะที่นี่เป็นพื้นที่ภูเขามีทางลาดชันและทางโค้งที่นักท่องเที่ยวผู้มาเยือนอาจไม่คุ้นเคยจนอาจเกิดอุบัติเหตุได้  และมีการชดเชยคาร์บอนเครดิต 1 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า ผ่านโครงการผลิตพลังงานชีวมวลมิตรผล (ด่านช้าง) สะท้อนให้เห็นถึงการจัดการท่องเที่ยวที่ใส่ใจสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นระบบ

ที่บ้านผาหมี…การท่องเที่ยวไม่ใช่แค่การมาเยือน แต่คือการร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลโลก

เสน่ห์กิจกรรมวิถีอาข่า ที่ลงมือทำได้จริง
ทำข้าวปุก (ฮอท่อง)
กิจกรรมที่สะท้อนรากเหง้าวัฒนธรรมอาข่า “ข้าวปุก” ทำจากข้าวเหนียวนึ่งสุก นำมาใส่ครกไม้ตำขณะร้อน ประมาณ 15–20 นาที จนเหนียวนุ่ม แล้วปั้นเป็นก้อนแบน คลุกงาขี้ม่อนหอม ๆ ชาวอาข่าเรียกว่า “ฮอท่อง” อดีตทำเฉพาะในงานประเพณีสำคัญ เช่น พิธีเซ่นไหว้บรรพบุรุษ เทศกาลโล้ชิงช้า ปีใหม่ไข่แดง และปีใหม่อาข่า เพื่อมอบเป็นของฝากอันเป็นสิริมงคล วันนี้นักท่องเที่ยวสามารถร่วมเรียนรู้และชิมรสชาติแบบดั้งเดิมได้ด้วยตัวเอง

ดีดฝ้าย ปั่นฝ้าย และงานทอผ้า
บ้านผาหมีในอดีตปลูกฝ้ายและแปรรูปเองทุกขั้นตอน ตั้งแต่แยกเมล็ด ดีดฝ้าย ปั่นเส้นด้าย จนทอเป็นเสื้อ กระโปรง กางเกง ผ้าห่ม และกระเป๋า นักท่องเที่ยวจะได้เห็นภูมิปัญญาการปั่นด้ายที่น่าตื่นตาซึ่งเป็นวิถีที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน

ปักผ้าอาข่า
ลวดลายปักผ้าของชาวอาข่าโดดเด่นด้วยสีสันจากการย้อมธรรมชาติและลายที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว นักท่องเที่ยวสามารถทดลองปักผ้าด้วยตนเอง และนำกลับไปเป็นของที่ระลึกชิ้นพิเศษ

กาแฟดอยผาหมี จากอดีตสู่ความยั่งยืน
ในอดีต ชาวบ้านเคยปลูกฝิ่นเป็นอาชีพหลัก จนกระทั่ง ในหลวงรัชกาลที่ 9 เสด็จเยือนพื้นที่แห่งนี้และทรงส่งเสริมให้เปลี่ยนมาทำเกษตรทางเลือกปลูกพืชผลไม้เมืองหนาว เริ่มจากกาแฟพันธุ์โรบัสตา ก่อนที่โครงการหลวงจะสนับสนุนกาแฟอาราบิก้า ทำให้บ้านผาหมีกลายเป็นแหล่งกาแฟคุณภาพของเชียงรายในวันนี้
กิจกรรมดริปกาแฟ คือ ไฮไลต์ที่ไม่ควรพลาด ตั้งแต่คัดเมล็ด บด ดริป และจิบกาแฟฝีมือตัวเองช้า ๆ ท่ามกลางวิวหน้าผากว้างไกลสุดสายตา เป็นช่วงเวลาที่เรียบง่ายแต่ทรงคุณค่า

ครัวอาข่า รสชาติจากภูเขา
อีกหนึ่งเสน่ห์คืออาหารพื้นถิ่นที่เน้นวัตถุดิบธรรมชาติ เช่น
•    หมูผัดรากชู
•    ปลานิลหมกสิม๊ะแชะ (ผลไม้ป่า)
•    น้ำพริกถั่ว
•    มันอลูคั่วบด
•    ยำผักอาข่า
•    ลาบหมูอาข่า
เสิร์ฟพร้อม “ข้าวดอย” หอมนุ่มในภาชนะไม้ไผ่ สัมผัสได้ถึงวิถีดั้งเดิมอย่างแท้จริง
นักท่องเที่ยวยังสามารถร่วมกิจกรรมทำ “ยำผักอาข่า” เมนูสุขภาพที่ใช้ผักกวางตุ้งต้มบีบให้สะเด็ดน้ำจนเกือบหมด คลุกถั่วลิสง ขิง และเกลือ รสชาติเรียบง่ายแต่กลมกล่อม

สร้างสรรค์งานศิลป์ และสนุกกับวัฒนธรรม
เพ้นท์ลูกสะบ้า
ในชุมชนสามารถหาลูกสะบ้าได้ง่าย ชุมชนจึงนำมาให้นักท่องเที่ยวเพ้นท์ลวดลายตามจินตนาการ ฝึกสมาธิช่วยให้เกิดความผ่อนคลายช่วยเพิ่มมูลค่าวัสดุธรรมชาติให้กลายเป็นของฝากน่ารัก
 

การแสดงอาข่า
การแสดงของชาติพันธุ์อาข่า แต่งกายด้วยสีสันที่สดใสและมีภาษาร้องที่ไพเราะ พร้อมการเต้นกระทุ้งกระบอกไม้ไผ่ และร่วมสนุกไปกับจังหวะดนตรีท้องถิ่น

บ้านผาหมีจึงไม่ใช่เพียงแค่ชุมชนท่องเที่ยว แต่เป็นต้นแบบของการจัดการท่องเที่ยวอย่างสมดุล ทั้งเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม

หากคุณอยาก “แอ่วเหนือ” ให้ลึกกว่าการชมวิว ลองมาสัมผัสวิถีชีวิตอาข่าแบบ Low Carbon ที่บ้านผาหมี แล้วคุณจะได้มากกว่าความทรงจำ แต่ได้แรงบันดาลใจกลับไปด้วย

รายละเอียดข้อมูลติดต่อ
ชุมชนดอยผาหมี ตำบลเวียงพางคำ อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย
ผู้ประสาน  นางสาวผกากานต์ รุ่งประชารัตน์
โทรศัพท์  08 9449 7942
Facebook Fanpage : วิสาหกิจชุมชนกลุ่มเที่ยวดอยผาหมี
https://www.facebook.com/DoiPhaMee